Ελαιοκράμβη. Ενεργειακή καλλιέργεια.

Ελαιοκράμβη - Brassica napus

Γενικά

Η ελαιοκράμβη είναι ένα ετήσιο, C3 φυτό που ανήκει στην οικογένεια Cruciferae και πιθανότατα κατάγεται από την περιοχή της Μεσογείου. Το γένος Brassica περιλαμβάνει την ελαιοκράμβη (B. napus) και τα είδη B. rapa, B. carinata, B. nigra και B. oleracea. Το περισσότερο διαδεδομένο είδος είναι το B. rapa που παρουσιάζει εξάπλωση από τη Βόρεια Ευρώπη έως την Κίνα και την Κορέα. Η καλλιέργεια της ελαιοκράμβης σήμερα παρουσιάζει παγκόσμια εξάπλωση με κυριότερες χώρες παραγωγής την Ινδία, την Κίνα, τον Καναδά, τις ΗΠΑ, το Πακιστάν, την Πολωνία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ολλανδία και την Αγγλία. Στην Ευρώπη, η καλλιέργεια της ελαιοκράμβης ξεκίνησε στα μέσα του 15ου αιώνα και σήμερα καταλαμβάνει έκταση περίπου 50 εκατ στρ με τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Αγγλία να καλύπτουν το 85% της συνολικής έκτασης. Στην Ελλάδα, η ελαιοκράμβη καλλιεργείται σε μικρές πειραματικές εκτάσεις για την αξιολόγηση της ως ενεργειακό φυτό.
Η ελαιοκράμβη, λόγω της υψηλής περιεκτικότητας σε λάδι εξαιρετικής ποιότητας, αποτελεί σήμερα την πιο σημαντική πηγή εδώδιμου λαδιού για τις χώρες της Βόρειας Ευρώπης. Το λάδι που εξάγεται από την ελαιοκράμβη χρησιμοποιείται επίσης για την παρασκευή μαργαρίνης, σαπουνιών, χρωμάτων, φαρμάκων, πλαστικών, λιπαντικών ή ως συστατικό μείγματος σε ορυκτά λάδια. Μετά την εξαγωγή του λαδιού τα υπολείμματα της καλλιέργειας (πίτα), λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς τους σε πρωτεΐνες (10-45%, χρησιμοποιούνται ως ζωοτροφή. Δεδομένης της υψηλής περιεκτικότητάς της σε έλαια και της διαθεσιμότητας της απαραίτητης τεχνογνωσίας, η ελαιοκράμβη αποτελεί την κύρια πηγή παραγωγής βιοντίζελ στην ΕΕ.
Η περιεκτικότητα της ελαιοκράμβης σε λάδι κυμαίνεται μεταξύ 40 και 45%. Τα κύρια συστατικά του λαδιού είναι το ελαϊκό (60%), λινολεϊκό (10%) και λινολενικό (20%), ενώ η συνολική περιεκτικότητα σε κορεσμένα οξέα δεν υπερβαίνει το 6%.

Προσαρμοστικότητα

Η ελαιοκράμβη προσαρμόζεται σε ευρύ φάσμα κλιματολογικών συνθηκών. Γενικά, ως φυτό του βόρειου τμήματος της εύκρατης ζώνης ευδοκιμεί σε περιοχές με ήπιο χειμώνα και δροσερό καλοκαίρι. Η βέλτιστη θερμοκρασία βλάστησης και ανάπτυξης είναι περί τους 10 και 20 0C, αντίστοιχα. Η ελάχιστη θερμοκρασία ανάπτυξης είναι 0 0C, ενώ σε χαμηλότερες θερμοκρασίες το φυτό διακόπτει την ανάπτυξή του και επιβιώνει μέχρι και στους -15 0C. Οι χειμερινές ποικιλίες χρειάζονται την επίδραση χαμηλών θερμοκρασιών (εαρινοποίηση) για να εισέλθουν στο στάδιο της ανθοφορίας.
Η καλλιέργεια της ελαιοκράμβης απαιτεί περίπου 400-450 χιλ νερού κατά την διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου, με την μισή ποσότητα να απαιτείται κατά το στάδιο της ανθοφορίας και το γέμισμα των λοβών.
Αν και καλλιεργείται σε πληθώρα εδαφικών τύπων, η ελαιοκράμβη προτιμά γόνιμα εδάφη με μέση κοκκομετρική σύσταση και καλή στράγγιση. Η καλλιέργεια αναπτύσσεται καλύτερα σε εδάφη με pH 6-7.5 αλλά μπορεί να αναπτυχθεί και σε πιο αλκαλικά εδάφη με υψηλή αλατότητα.

Περιγραφή – Βιολογικός κύκλος

Το φυτό διαθέτει πασσαλώδες ριζικό σύστημα, μεγάλου μήκους και ατρακτοειδούς σχήματος. Το στέλεχος είναι ευθυτενές, διακλαδιζόμενο με ύψος που φθάνει έως 1.5 μ. Τα φύλλα είναι έμμισχα, λογχοειδούς σχήματος και φέρουν λοβούς που συχνά έχουν επιφανειακά τριχίδια. Η ταξιανθία είναι βότρυς και φέρει άνθη κίτρινου χρωματισμού.

Άνθη, λοβοί, σπόροι.
Ο βιολογικός κύκλος της ελαιοκράμβης διαρκεί 200-240 ημέρες. Το πρώτο στάδιο του, περιλαμβάνει τη βλάστηση του σπόρου, το φύτρωμα και την εμφάνιση του σπορόφυτου που πραγματοποιείται 10-14 ημέρες μετά τη σπορά. Ακολουθεί το στάδιο ανάπτυξης του φυλλώματος που διαρκεί αρκετές εβδομάδες και στη συνέχεια το κεντρικό στέλεχος επιμηκύνεται και σχηματίζονται οι πλευρικές διακλαδώσεις. Η διαφοροποίηση των οφθαλμών ξεκινά με την αύξηση της διάρκειας ημέρας και ακολουθεί η ανθοφορία που διαρκεί 14 με 21 ημέρες και η εξέλιξη μέρους των ανθέων σε λοβούς. Τότε ξεκινά η ωρίμανση και το γέμισμα των λοβών ολοκληρώνεται 35-45 ημέρες από την έναρξη της ανθοφορίας. Στο στάδιο αυτό η υγρασία του σπόρου είναι περίπου 40%, ενώ η ωρίμανση ολοκληρώνεται όταν 30- 40% των σπόρων στους λοβούς του κύριου στελέχους αλλάξουν χρώμα. Ο βιολογικός κύκλος ολοκληρώνεται με τη ξήρανση των βλαστικών μερών και των λοβών.

Καλλιεργητική τεχνική
Ποικιλίες Στο εμπόριο διατίθεται μεγάλος αριθμός ποικιλιών και υβριδίων με χαρακτηριστικά που ενδείκνυνται για την παραγωγή βιοντίζελ. Γενικά, συστήνεται η χρήση ποικιλιών με υψηλή περιεκτικότητα σε ελαϊκό οξύ και χαμηλή σε θειογλυκοζίτες.
Αμειψισπορά Η εναλλαγή της καλλιέργειας της ελαιοκράμβης με σιτηρά, κυρίως για την αντιμετώπιση των ζιζανίων, αποτελεί συνήθη καλλιεργητική τεχνική σε χώρες όπου η ελαιοκράμβη καλλιεργείται σε μεγάλες εκτάσεις. Την ελαιοκράμβη μπορεί να ακολουθήσει το σιτάρι και το κριθάρι, ενώ αυτή μπορεί να ακολουθήσει ψυχανθή ή χορτοδοτικά φυτά. Πειραματικά συστήματα αμειψισποράς υποδεικνύουν αύξηση κατά 10-15% της απόδοσης του σιταριού που διαδέχεται την ελαιοκράμβη. Στη χώρα μας σε αρδευόμενες εκτάσεις την ελαιοκράμβη μπορεί να ακολουθήσει επίσπορο καλαμπόκι ή και σόργο εφόσον αντιμετωπίζεται η σεσάμια και η πυραλίδα.

Προετοιμασία αγρού
Οι πρακτικές που ακολουθούνται για την προετοιμασία της σποροκλίνης αφορούν στο ψιλοχωμάτισμα και ισοπέδωση του εδάφους καθώς και στην εξόντωση ζιζανίων. Η κατεργασία του εδάφους, λόγω του μικρού μεγέθους του σπόρου της ελαιοκράμβης, θεωρείται απαραίτητη για την επίτευξη ομοιόμορφου βάθους σποράς και φυτρώματος και πραγματοποιείται συνήθως με επιφανειακό εδαφοκαλλιεργητή σε βάθος 10-14 εκατ.

Σπορά
Η εποχή σποράς εξαρτάται από τις κλιματολογικές συνθήκες και την καλλιεργητική πρακτική που αφορά κυρίως στην εναλλαγή της με άλλες καλλιέργειες. Στις βόρειες χώρες της ΕΕ, όπως η Γερμανία, η Γαλλία και η Αγγλία η ελαιοκράμβη σπέρνεται την περίοδο από τέλη Αύγουστου έως αρχές Σεπτεμβρίου, ενώ σε περιοχές με υγρό χειμώνα μπορεί να εγκατασταθεί ως ανοιξιάτικη καλλιέργεια οπότε η σπορά πραγματοποιείται από τέλη Φεβρουαρίου έως αρχές Μαρτίου. Η εποχή σποράς επηρεάζει την τελική απόδοση της καλλιέργειας αλλά δεν προκαλεί μεταβολή των ποιοτικών χαρακτηριστικών του λαδιού. Η ημερομηνία σποράς θα πρέπει να εξασφαλίζει την καλλιέργεια από τον κίνδυνο παγετών. Η ελαχιστοποίηση των απωλειών από το ψύχος πραγματοποιείται όταν τα φυτά εισέρχονται στη χειμερινή περίοδο κατά το στάδιο των 6-8 φύλλων με διάμετρο σταυρού 0.8-1 εκατ.
Στην Ελλάδα, η εποχή σποράς της ελαιοκράμβης κυμαίνεται από Σεπτέμβριο έως Οκτώβριο. Στα βόρεια γεωγραφικά διαμερίσματα (Μακεδονία και Θράκη) συνιστάται πρώιμη σπορά στα μέσα με τέλη Σεπτεμβρίου, ενώ στις νοτιότερες περιοχές (Θεσσαλία και Στερεά Ελλάδα) η σπορά μπορεί να γίνει μέχρι και μέσα έως τέλη Οκτωβρίου.
Η σπορά πραγματοποιείται γραμμικά σε αποστάσεις 25-45 εκατ και 3.5-5.5 εκατ μεταξύ των γραμμών και επί της γραμμής, αντίστοιχα. Γενικά, μεγάλη πυκνότητα αποδίδει αυξημένη παραγωγή σπόρου αλλά μειωμένη περιεκτικότητα σε λάδι, ενώ το αντίθετο συμβαίνει σε καλλιέργειες μικρής πυκνότητας. Η χρησιμοποιούμενη ποσότητα σπόρου εξαρτάται από τη βλαστική ικανότητα του σπόρου, τον εδαφικό τύπο και τις καιρικές συνθήκες κατά τη διάρκεια και μετά τη σπορά. Ο επιθυμητός αριθμός φυτών μετά το πέρας της χειμερινής περιόδου εκτιμάται σε 55-65 και 40-45 φυτά/τμ αριθμός που επιτυγχάνεται με 350-450 και 300-350 γραμ σπόρου/στρ για τις ποικιλίες και τα υβρίδια, αντίστοιχα. Η σπορά γίνεται σε βάθος 1-2 εκατ με σπαρτική μηχανή σιταριού ή με πνευματική μηχανή κατάλληλη για μικρού μεγέθους σπόρους.

Ζιζανιοκτονία
Τα ζιζάνια, κυρίως τα αγρωστώδη και τα πλατύφυλλα, αποτελούν απειλή για την ελαιοκράμβη κατά τα πρώτα στάδια ανάπτυξής της οπότε χαρακτηρίζεται από μικρή ανταγωνιστική ικανότητα. Γενικά, η ύπαρξη αγρωστωδών ζιζανίων προκαλεί μεγαλύτερες απώλειες συγκριτικά με τα πλατύφυλλα ζιζάνια και η παρουσία τους σε μεγάλο πληθυσμό μπορεί να μειώσει την τελική απόδοση κατά 50%.
Τα αγρωστώδη ζιζάνια που προκαλούν τις σοβαρότερες απώλειες στην καλλιέργεια της ελαιοκράμβης είναι ο βέλιουρας (Sorghum halepense), η φάλαρη (Phalaris spp.), η αγριάδα (Cynodon dactylon), η αλεπονουρά (Alopecurus myosuroides) και η αγριοβρώμη (Avena spp.). Τα κυριότερα πλατύφυλλα ζιζάνια είναι το βλήτο (Amaranthus retroflexus), ο στύφνος (Solanum nigrum), η μολόχα (Malva spp.), η μεγαλόκαρπη κολλητσίδα (Galium aparine), η στελλάρια (Stellaria spp.), η βερόνικα (Veronica spp.), το άγριο σινάπι (Sinapis arvensis), και το χαμομήλι (Chamomilla recutita). Για την καταπολέμησή τους εφαρμόζεται προσπαρτική ζιζανιοκτονία με τη χρήση σκευασμάτων της οικογένειας των δινιτροανιλινών. Σε περιπτώσεις δυσεξόντωτων αγρωστωδών ζιζανίων συστήνεται η εφαρμογή μεταφυτρωτικής ζιζανιοκτονίας με σκευάσματα της οικογένειας των αρυλοξυφαινοξυπροπιονικών κατά το στάδιο των δύο πρώτων φύλλων. Επίσης, συνηθισμένη πρακτική αποτελεί η χρήση σκευασμάτων της οικογένειας των διπυριλιδίων λίγο πριν τη σπορά και εφόσον έχουν φυτρώσει τα ζιζάνια. Προληπτικά μέτρα περιλαμβάνουν επιλογές ποικιλιών, πυκνοτήτων φύτευσης, χρόνου σποράς και συστήματος αμειψισποράς.

Λίπανση
Η ελαιοκράμβη είναι φυτό με υψηλές απαιτήσεις σε άζωτο σε όλη τη διάρκεια του βιολογικού της κύκλου. Το άζωτο χορηγείται κατά την περίοδο του φθινοπώρου και της άνοιξης ως βασική και επιφανειακή λίπανση. Η βασική λίπανση γίνεται πριν τη σπορά και περιλαμβάνει 2-3 μονάδες αζώτου, 5 μονάδες καλίου και 5 μονάδες φωσφόρου. Κατά την επιφανειακή λίπανση που πραγματοποιείται στις αρχές Μαρτίου, χορηγούνται 8-10 μονάδες αζώτου. Σε πολύ φτωχά εδάφη η δόση της επιφανειακής λίπανσης μπορεί να αυξηθεί κατά 2-3 μονάδες ενώ αντίθετα σε γόνιμα, πλούσια σε άζωτο εδάφη η χορήγηση αζώτου κατά τη βασική λίπανση μπορεί να παραληφθεί. Επίσης, απαραίτητο στοιχείο για την καλλιέργεια είναι το θείο και σε περίπτωση έλλειψής του συστήνεται η χορήγηση 3 μονάδων κατά την επιφανειακή λίπανση.

Άρδευση
Στη χώρα μας, η καλλιέργεια της ελαιοκράμβης μπορεί να είναι είτε τελείως ξηρική ή να δεχθεί 2-3 αρδεύσεις, μία μετά την σπορά για τη διευκόλυνση του φυτρώματος και δύο την άνοιξη κατά τα στάδια ανθοφορίας και γεμίσματος του σπόρου.

Φυτοπροστασία
Οι κυριότερες μυκητολογικές ασθένειες της ελαιοκράμβης είναι η σκληρωτίνια (Sclerotinia sclerotiorum), η αλτελνάρια (Alternaria spp.), ο βοτρύτης (Botrytis cinerea), η φόμα (Phoma lingam) και ο περονόσπορος (Peronospora parasitica). Στην Ελλάδα έχει παρατηρηθεί μόνο η αδρομύκωση (Verticillium dahliae), με ήπια προς το παρόν συμπτώματα που εντοπίζονται κυρίως στο στάδιο της ωρίμανσης. Η καταπολέμηση των παθογόνων μυκήτων πραγματοποιείται χημικά με την εφαρμογή κατάλληλων μυκητοκτόνων της οικογένειας των οργανοφωσφορικών, φθαλιμιδίων, αιθυλενοδιθειοκαρβαμιδικών, διθειοκαρβαμιδικών κ.α., ή με καλλιεργητικές τεχνικές που περιλαμβάνουν τη χρησιμοποίηση ανθεκτικών ποικιλιών, την εφαρμογή συστημάτων αμειψισποράς, την απολύμανση του σπόρου και την καταστροφή των υπολειμμάτων της καλλιέργειας και των ζιζανίων ξενιστών.
Οι κυριότεροι εντομολογικοί εχθροί για την καλλιέργεια της ελαιοκράμβης είναι οι Phyllotreta undula, Meligethes spp., Plutella xylostella, Dasyneura brassicae, Ceutorrynchus assimilis και C. Obstrictus, οι αφίδες (Lipaphis erysimi, Brevicoryne brassicae και Myzus persicae), Lygus spp. και Nysius raphanus. Στη χώρα μας, σύμφωνα με τα μέχρι τώρα δεδομένα, την καλλιέργεια προσβάλλουν οι αφίδες, και τα κολεόπτερα (Psylliodes chrysokephala και Meligethes aeneus) κατά το στάδιο της ανθοφορίας. Η καταπολέμηση τους πραγματοποιείται με τη χρήση κατάλληλων εντομοκτόνων της οικογένειας των οργανοχλωριωμένων, πυρεθρινοειδών, οργανοφωσφορικών και καρβαμιδικών.

Συγκομιδή
Η συγκομιδή της ελαιοκράμβης πραγματοποιείται όταν η υγρασία του σπόρου κυμαίνεται μεταξύ 9 και 10%. Λόγω των ξηροθερμικών συνθηκών που επικρατούν στη χώρα μας, η μείωση της υγρασίας πραγματοποιείται με ταχύ ρυθμό και έτσι μπορεί να συγκομισθεί και σε υψηλότερα επίπεδα (15-16 %), μειώνοντας τον κίνδυνο απωλειών λόγω "τινάγματος" του σπόρου. Κατά το στάδιο αυτό, τα βλαστικά μέρη του φυτού αποκτούν καφέ χρωματισμό και το 90% των σπόρων έχει μαύρο χρώμα.
Η συγκομιδή της ελαιοκράμβης πραγματοποιείται είτε με θερισμό στο ύψος των 25- 30 εκατ, ξήρανση με έκθεση στον αγρό (5-10 ημέρες) και αλωνισμό με αλωνιστική μηχανή σιτηρών είτε με θεριζοαλωνιστική μηχανή σιτηρών. Η χρήση θεριζοαλωνιστικής μηχανής προϋποθέτει αλλαγή των κόσκινων και την προσαρμογή στην ανέμη κάθετου μαχαιριού για την αποφυγή απωλειών. Η πρώτη μέθοδος εξασφαλίζει ομοιόμορφη κατανομή της υγρασίας του σπόρου, αλλά αυξάνει το κόστος συγκομιδής και ενέχει τον κίνδυνο απωλειών λόγω έκθεσης του συγκομιζόμενου προϊόντος στην ύπαιθρο. Λόγω χαμηλότερου κόστους, η συγκομιδή στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες γίνεται κυρίως με θεριζοαλωνιστικές μηχανές. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται αποξηραντικές ουσίες για ταυτόχρονη ωρίμανση των σπόρων και διευκόλυνση της συγκομιδής.

Αποθήκευση
Κατά την αποθήκευση, η υγρασία των σπόρων θα πρέπει να είναι μικρότερη από 9%. Η εκτιμώμενη απώλεια για κάθε έτος αποθήκευσης είναι 0.4% και 0.1-0.2% για σπόρους με ποσοστά υγρασίας 9% και 7-8 %, αντίστοιχα. Η αποθήκευση του συγκομιζόμενου προϊόντος πραγματοποιείται σε χώρους με χαμηλά ποσοστά υγρασίας και θερμοκρασίας.

Αποδόσεις – Ενεργειακές δυνατότητες
Στην Ελλάδα η απόδοση της ελαιοκράμβης σύμφωνα τα μέχρι τώρα πειραματικά και καλλιεργητικά δεδομένα κυμαίνεται μεταξύ 120-250 σε περιοχές όπως ο Εύρος (χωρίς συμπληρωματική άρδευση) ενώ με επαρκή άρδευση σε διάφορες περιοχές έχουν επιτευχθεί αποδόσεις που φθάνουν και τα 400 χλγ/στρ. Παράλληλα, παράγονται και 0.6-0.8 τόνοι ξηρής βιομάζας με υψηλή περιεκτικότητα σε κυτταρίνη από το υπόλοιπο (στελέχη) της καλλιέργειας ελαιοκράμβης. Οι αντίστοιχες ποσότητες παραγωγής βιοντίζελ είναι περίπου 75 και 120 κιλά/στρ βιοντίζελ για ξηρικές και αρδευόμενες καλλιέργειες αντίστοιχα.
Από ένα τόνο σπόρου ελαιοκράμβης με περιεκτικότητα σε λάδι 35-40 % μπορούν να παραχθούν 0.35 έως 0.4 τόνοι βιοντίζελ, 600-650 χλγ πίτας (με υγρασία) και 0.035 έως και 0.04 τόνοι γλυκερίνης. Το προερχόμενο από την ελαιοκράμβη βιοντίζελ παρουσιάζει σταθερότητα και καλή συμπεριφορά καύσης σε χαμηλές θερμοκρασίες γιατί περιέχει περίπου 60 % ελαϊκό και μόλις 6 % κορεσμένα οξέα. Τα νέα βελτιωμένα υβρίδια έχουν ακόμα μεγαλύτερη περιεκτικότητα ελαϊκού οξέος. Το ενεργειακό ισοδύναμο για την παραγωγή του βιοντίζελ έχει υπολογισθεί στο 2.1-3 περίπου ενώ η μείωση των ΑΕΘ από τη χρήση του κυμαίνεται από 35 έως 45 %.

Πηγή minagric.gr

(0 votes)
Login to post comments
close

Εγγραφείτε για να είστε σε επαφή μαζί μας!!

Γίνε ο πρώτος που θα μαθαίνει για τις ειδικές προσφορές και τα τελευταια νέα μας.

Ελέγξτε την  Privacy Policy & Terms of use
Μπορείτε να διαγραφείτε από την λίστα email οποιαδήποτε στιγμή